บนจอ: กด "เฉลย" เพื่อเปิดทีละเคส
วิธีใช้: ครูอ่าน "สถานการณ์" ให้ผู้เรียนฟัง (ยังไม่ให้เฉลย) → ผู้เรียนเดินวงจรดูแล 4 ขั้น พูดออกเสียง → ถ้าผู้เรียนถามข้อมูลเพิ่ม ครูตอบจาก "ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม" → จบแล้วให้คะแนนตาม rubric กลาง 6 ข้อ (0–2 ต่อข้อ เต็ม 12 · ผ่าน ≥ 7 และต้องได้ข้อคัดกรองความปลอดภัย ≥ 1 เสมอ) · เคสที่เป็นธงแดง: ถ้าผู้เรียนไม่ส่งต่อ = ตกทันที ไม่ว่าคะแนนอื่นดีแค่ไหน
🟢 กลุ่มเขียว — ดูแลเองได้ (4 เคส)
🔴 ต้องส่งต่อ — คัดกรอง (2 เคส)
🟡 ธงเหลือง — มีเงื่อนไข (3 เคส)
🔵 บอร์เดอร์ไลน์ — ต้องถามตัวแยกก่อน (1 เคส)
ครอบคลุม 4 ทิศธาตุ (ลม·ไฟ·น้ำ·พร่อง) · ทุกมิติสุขภาพ · และทดสอบครบ 6 เกณฑ์ rubric — ใช้ผสมกัน: เคสง่าย (ระดับฝึก) สำหรับซ้อม · เคสยาก (ระดับสอบ) สำหรับวัดผล
กลุ่ม A · เคสกลุ่มเขียว — ดูแลเองได้ (ฝึกเดินวงจรครบ)
เคสที่ 1 · ระดับฝึก
ป้าสมจิต 52 ปี — แสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว
🟢 เขียวธาตุไฟ
สถานการณ์ (อ่านให้ผู้เรียน): "ป้ามาปรึกษาว่า ช่วงนี้แสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว เป็นตอนหลังกินข้าวและตอนหิว เป็นมา 4–5 วันแล้ว ป้าชอบกินส้มตำเผ็ด ๆ ของทอด กาแฟวันละ 3 แก้ว ช่วงนี้ก็เครียดเรื่องงานลูก"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- กลืนติด/กลืนเจ็บไหม → ไม่ · น้ำหนักลดไหม → ไม่ · อาเจียน/ถ่ายเป็นเลือด/ดำไหม → ไม่
- เจ็บร้าวไปแขน/กราม เหงื่อแตกไหม → ไม่ (เจ็บสัมพันธ์กับมื้ออาหารชัดเจน)
- มือเท้า → อุ่น · หน้า → แดงง่าย · ลิ้น → แดง ฝ้าเหลือง
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรองความปลอดภัย | ไม่มีธงแดง (ไม่กลืนเจ็บ ไม่ลดน้ำหนัก ไม่เลือดออก ไม่ใช่เจ็บอกแบบหัวใจ) → ดูแลเองได้ |
| ② ธาตุ × ทิศ × มิติ | ไฟกำเริบ (เกิน) · มิติอวัยวะ (ย่อย) — ร้อน แดง แสบ ลิ้นแดงฝ้าเหลือง |
| ③ ทำตรงข้าม + ราก | ทำให้เย็นลง · ราก = กิน (เผ็ด-ทอด-กาแฟ) + พฤติกรรม (เครียด) |
| ④ วิธีดูแล (ประหยัด·ง่าย·ได้ผล) | ลดเผ็ด-ทอด-กาแฟ · กินมื้อเล็กไม่ปล่อยหิวจัด · ไม่นอนทันทีหลังกิน · น้ำใบบัวบก/ผักลวกรสเย็นปานกลาง · หายใจช้าคลายเครียด |
| ⑤ ติดตาม / ส่งต่อ | ลอง 3–7 วัน · ส่งต่อถ้า กลืนเจ็บ/ติด น้ำหนักลด อาเจียน-ถ่ายดำ หรือไม่ดีขึ้น |
| เกณฑ์ rubric | ผ่านดี (2) เมื่อผู้เรียน… |
|---|
| คัดกรองความปลอดภัย ⚑ | ถามตัวแยก (กลืนเจ็บ/น้ำหนัก/เลือด/เจ็บอกหัวใจ) ครบก่อนสรุป |
| อ่านธาตุ + ระบุมิติ | บอก "ไฟกำเริบ มิติอวัยวะ" พร้อมเหตุผล (ร้อน/แดง/แสบ) |
| เลือกศาสตร์ | เลือกวิธีเย็น ประหยัด ทำเองได้ (ลดของร้อน+ผักเย็น) มีเหตุผล |
| วงจร 4 ขั้น + ราก | เดินครบ + ชี้รากกิน/เครียด |
| ติดตาม/ส่งต่อ | นัดติดตาม + บอกจุดส่งต่อ (กลืนเจ็บ/น้ำหนักลด) |
| การสื่อสาร | อบอุ่น ไม่ขู่ให้กลัวมะเร็ง |
จุดพลาดที่พบบ่อย: ผู้เรียนรีบแนะนำสมุนไพรก่อนถามตัวแยก "กลืนเจ็บ/น้ำหนักลด" ซึ่งเป็นสัญญาณส่งต่อของอาการนี้ — ครูเน้นว่าคัดกรองต้องมาก่อนเสมอ
เคสที่ 2 · ระดับฝึก
ลุงประสิทธิ์ 48 ปี — นอนไม่หลับ คิดไม่หยุด
🟢 เขียวลม–ไฟ
สถานการณ์: "ลุงบ่นว่า 2 สัปดาห์นี้นอนหลับยาก สมองคิดวนเรื่องงานไม่หยุด ตัวรุม ๆ ร้อน หงุดหงิดง่าย ดื่มกาแฟตอนบ่าย เล่นมือถือก่อนนอนทุกคืน"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- มีความคิดทำร้ายตัวเองไหม → ไม่มี · น้ำหนักลด/ใจสั่นผิดปกติไหม → ไม่
- เศร้าจนไม่อยากทำอะไร นานแค่ไหน → ไม่ถึงขั้นนั้น แค่หงุดหงิด/นอนไม่หลับ
- ตัว → อุ่น · พูด → เร็ว · หายใจ → ถอนใจบ่อย
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง | ไม่มีธงแดงจิตใจ (ไม่มีความคิดทำร้ายตัวเอง ไม่กระทบหน้าที่รุนแรง) → ดูแลเองได้ |
| ② ธาตุ × ทิศ × มิติ | ลม+ไฟ กำเริบเบื้องสูง · มิติสมอง (การนอน) + จิตใจ (เครียด) |
| ③ ตรงข้าม + ราก | สงบ+เย็นลง · ราก = กาแฟบ่าย + จอก่อนนอน + งานเครียด |
| ④ วิธีดูแล | งดกาแฟหลังเที่ยง · งดจอ 1 ชม.ก่อนนอน · หายใจช้า 6 ครั้ง/นาที 10 นาทีก่อนนอน · เข้านอนเป็นเวลา · ห้องเย็นสงบ |
| ⑤ ติดตาม/ส่งต่อ | ลอง 1 สัปดาห์ · ส่งต่อถ้า +น้ำหนักลด ใจสั่นมาก หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง (สายด่วน 1323) |
สอนแฝง: เคสนี้ฝึกให้ผู้เรียนถาม "ธงแดงจิตใจ" เป็นนิสัย แม้อาการหลักคือนอนไม่หลับธรรมดา · แยกให้ออกจากเคสที่ 9 (ซึมเศร้าที่ต้องส่งต่อ)
เคสที่ 3 · ระดับฝึก
ป้ามาลี 60 ปี — ท้องอืด แน่น อาหารไม่ย่อย
🟢 เขียวธาตุน้ำ/ลม
สถานการณ์: "ป้าบอกกินข้าวแล้วอืดแน่นท้อง เรอ ผายลมบ่อย ตัวหนักเฉื่อย ชอบกินของมัน ของหวาน ขยับตัวน้อย อากาศชื้น ๆ ยิ่งเป็นมาก"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- ปวดท้องรุนแรง/ท้องแข็ง/อาเจียนไหม → ไม่ · ถ่ายดำ-เป็นเลือดไหม → ไม่ · น้ำหนักลดไหม → ไม่
- ลิ้น → ฝ้าขาวหนา · ตัว → หนัก เย็นชื้น · อืดแบบหน่วง ๆ ไม่ใช่แสบร้อน
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง | ไม่มีธงแดง (ไม่ปวดรุนแรง ไม่เลือดออก ไม่ลดน้ำหนัก) → ดูแลเองได้ |
| ② ธาตุ × ทิศ × มิติ | น้ำ (หนัก-ชื้น) + ลมคั่ง · มิติอวัยวะ (ย่อย) — ฝ้าขาวหนา ตัวหนัก อืดหน่วง |
| ③ ตรงข้าม + ราก | อุ่น ขับชื้น ขยับ · ราก = มัน-หวาน + ขยับน้อย + อากาศชื้น |
| ④ วิธีดูแล | ลดมัน-หวาน-ของเย็น · กินอุ่น เคี้ยวช้า · เครื่องเทศอุ่น (ขิง) พอประมาณ · เดินหลังอาหาร ขยับให้เหงื่อออก |
| ⑤ ติดตาม/ส่งต่อ | ลอง 3–7 วัน · ส่งต่อถ้า ปวดรุนแรง อาเจียน ถ่ายดำ/เลือด น้ำหนักลด |
จุดพลาด: สับสนกับเคส 1 (ไฟ/แสบร้อน) — เคสนี้เป็น "อืดหน่วง ตัวหนัก ฝ้าขาว" = น้ำ ไม่ใช่ไฟ · สอนแยก "แสบร้อน↔หน่วงหนัก"
เคสที่ 4 · ระดับฝึก
น้องกิ่ง 34 ปี — อ่อนเพลีย ไม่มีแรง (ชั่วคราว)
🟢 เขียวภาวะพร่อง
สถานการณ์: "เพิ่งผ่านช่วงงานหนัก อดนอนมาสัปดาห์กว่า รู้สึกเพลีย ไม่มีแรง ซีด ๆ มือเท้าเย็น อยากนอนตลอด แต่ยังกินได้ ทำงานได้"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- เพลียมานานแค่ไหน → ~1 สัปดาห์หลังงานหนัก (ไม่ใช่เรื้อรังเป็นเดือน) · น้ำหนักลดเองไหม → ไม่
- ใจสั่น/หน้ามืดจะเป็นลม/เลือดออกผิดปกติไหม → ไม่ · ประจำเดือนมามากผิดปกติไหม → ปกติ
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง | ไม่มีธงแดง · อ่อนเพลียชั่วคราวมีสาเหตุชัด (อดนอน) ไม่เรื้อรัง → ดูแลเองได้ |
| ② ธาตุ × ทิศ × มิติ | ภาวะพร่อง (หย่อน) · มิติไหลเวียน/ทั่วตัว — ซีด เย็น อ่อนล้า ฟื้นช้า |
| ③ ตรงข้าม + ราก | บำรุง + พัก (ไม่ใช่ลด/ระบาย) · ราก = อดนอน งานหนัก |
| ④ วิธีดูแล | นอนให้พอ · อาหารอุ่นมีกำลัง ย่อยง่าย · ค่อย ๆ กลับมาขยับ ไม่หักโหม · งดคาเฟอีนกดความเพลีย |
| ⑤ ติดตาม/ส่งต่อ | ลอง 1–2 สัปดาห์ · ส่งต่อถ้า เพลียเรื้อรังเกิน 2–3 สัปดาห์ทั้งที่พักแล้ว น้ำหนักลดเอง ซีดมาก ใจสั่น (คัดกรองซีด/ธัยรอยด์) |
สอนแฝง: พร่อง = บำรุง ห้ามใช้วิธี "ลด/ขับ" · และฝึกแยก "เพลียชั่วคราวมีเหตุ (เขียว)" จาก "เพลียเรื้อรังไร้เหตุ (ต้องคัดกรอง)"
กลุ่ม B · เคสคัดกรอง–ส่งต่อ (ธงแดง — ไม่ส่งต่อ = ตก)
เคสที่ 5 · ระดับสอบ
ลุงสมนึก 65 ปี — ปากเบี้ยว แขนขวาอ่อนแรงกะทันหัน
🔴 ส่งต่อ ER1669
สถานการณ์: "ลูกลุงโทรมาบอกว่า เมื่อชั่วโมงที่แล้วลุงพูดไม่ชัดจู่ ๆ ปากเบี้ยว แขนขวายกไม่ขึ้น เดินเซ ลุงมีโรคความดันอยู่แล้ว จะให้ทำยังไงดี"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- เป็นมากี่ชั่วโมง → เพิ่งเป็นชั่วโมงเดียว (อยู่ในช่วงเวลาทอง) · รู้สึกตัวไหม → รู้สึกตัวแต่พูดไม่ชัด
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง | ธงแดงกลุ่มสมอง — ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด อ่อนแรงครึ่งซีก = สงสัยหลอดเลือดสมอง (stroke) → โทร 1669 / ส่ง ER ทันที ไม่ดูธาตุ |
| สิ่งที่ต้องทำ | โทร 1669 ทันที · จดเวลาที่เริ่มมีอาการ (สำคัญต่อการรักษา) · ให้นอนตะแคง ไม่ให้กิน-ดื่ม · อยู่เป็นเพื่อนจนรถมา |
| ห้ามทำ | ห้ามนวด/กดจุด/ให้สมุนไพร/รอดูอาการ — ทุกนาทีมีค่า |
เกณฑ์ตัดสิน: ผู้เรียนต้องส่งต่อทันที — ถ้าลังเลจะดูธาตุก่อน หรือแนะนำดูแลเอง = ไม่ผ่านการสอบทันที ไม่ว่าคะแนนอื่นเป็นอย่างไร · ให้เต็มข้อคัดกรองเมื่อจดเวลาเริ่มอาการ + โทร 1669 ได้เอง
เคสที่ 6 · ระดับสอบ
ลุงวิรัตน์ 58 ปี — เจ็บแน่นหน้าอก เหงื่อแตก
🔴 ส่งต่อ ER1669
สถานการณ์: "ลุงบอกเจ็บแน่นกลางอกเหมือนมีอะไรทับ เป็นมาครึ่งชั่วโมง ร้าวไปแขนซ้ายและกราม เหงื่อแตก หายใจไม่ค่อยอิ่ม เพิ่งเดินขึ้นบันไดมา"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- เกี่ยวกับมื้ออาหารไหม → ไม่ชัด · กดเจ็บที่หน้าอกไหม → ไม่ (เจ็บลึกแบบแน่น) · เคยเป็นโรคหัวใจ/ความดัน/เบาหวานไหม → มีความดัน+สูบบุหรี่
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง | ธงแดงกลุ่มหายใจ–หัวใจ — เจ็บแน่นอกร้าวแขน/กราม เหงื่อแตก หอบ + ปัจจัยเสี่ยง = สงสัยหัวใจขาดเลือด → โทร 1669 / ส่ง ER ทันที |
| สิ่งที่ต้องทำ | โทร 1669 · ให้นั่งพักนิ่ง ๆ ไม่ให้ออกแรง · คลายเสื้อ · อยู่เป็นเพื่อน สังเกตการหายใจ/สติ |
| ห้ามทำ | ห้ามให้เดินไปเอง ห้ามนวด ห้ามบอกว่า "แค่กรดไหลย้อน/ลมตีขึ้น" แล้วให้สมุนไพร |
สอนแยกสำคัญ: อาการนี้หน้าตาคล้าย "ไฟ/ลมที่อก" แต่ เจ็บแน่นร้าวแขน+เหงื่อแตก+หอบ = หัวใจจนกว่าจะพิสูจน์เป็นอื่น · ผู้เรียนต้องไม่ตกหลุมตีความเป็นธาตุ — ไม่ส่งต่อ = ตก
กลุ่ม C · เคสธงเหลือง — ดูแลได้แบบมีเงื่อนไข
เคสที่ 7 · ระดับสอบ
ป้าบุญเรือน 68 ปี — ปวดเข่าเรื้อรัง ขอสมุนไพร (กินวาร์ฟาริน)
🟡 ธงเหลืองสมุนไพร×ยา
สถานการณ์: "ป้าปวดเข่าสองข้างมานาน เดินขึ้นบันไดลำบาก อยากให้ อสม. แนะนำสมุนไพรลดปวด-อักเสบ เห็นเพื่อนกินขมิ้นชันแล้วดี ป้าเลยอยากลองบ้าง"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- เข่าบวมแดงร้อนข้างเดียวเฉียบพลันไหม → ไม่ (ปวดเรื้อรังสองข้างตามวัย) · มีไข้ไหม → ไม่
- กินยาอะไรประจำ → กินวาร์ฟาริน (ยาละลายลิ่มเลือด) เพราะเคยมีลิ่มเลือด
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง | ไม่มีธงแดงเข่า (ไม่บวมแดงร้อนข้างเดียว ไม่มีไข้) — แต่เจอ ธงเหลืองยา |
| 🟡 ประเด็นหลัก | วาร์ฟาริน + ขมิ้น/ขิง/กระเทียม (ขนาดเข้มข้น) = เสริมฤทธิ์ต้านลิ่มเลือด → เลือดออกง่าย · อสม. ไม่แนะนำสมุนไพรเข้มข้นเอง ให้ปรึกษาแพทย์/เภสัชกรก่อน |
| ② ธาตุ × มิติ | ลม–ธาตุเสื่อมตามวัย · มิติโครงสร้าง |
| ④ วิธีดูแลที่ปลอดภัย | เลี่ยงสมุนไพรเข้มข้น · ใช้วิธีไม่ชนยา: ประคบอุ่นเข่า (เลี่ยงถ้าผิวชา) · บริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าเบา ๆ · คุมน้ำหนัก · เก้าอี้สูงพอ ลดขึ้นบันได · ปรึกษาแพทย์เรื่องยาแก้ปวด |
| ⑤ ส่งต่อ | แนะนำปรึกษาแพทย์/เภสัชก่อนใช้สมุนไพรใด ๆ · ส่งต่อถ้าเข่าบวมแดงร้อนเฉียบพลัน/มีไข้ |
เกณฑ์ให้คะแนน: เต็มข้อ "เลือกศาสตร์" เมื่อผู้เรียนถามยาประจำ และไม่แนะนำขมิ้นเข้มข้น แต่เลือกวิธีไม่ชนยา + ส่งปรึกษา · ถ้าผู้เรียนแนะขมิ้นชันโดยไม่ถามยา = ข้อคัดกรองและเลือกศาสตร์ได้ 0 (ใช้ตารางสมุนไพร×ยา เล่ม 30)
เคสที่ 8 · ระดับสอบ
ลุงคำ 62 ปี — เบาหวาน อยากคุมอาหาร+ออกกำลัง (รับใบสั่งสถานที่)
🟡 ธงเหลืองNCD+ใบสั่งสถานที่
สถานการณ์: "ลุงเป็นเบาหวาน กินยาเบาหวานอยู่ น้ำตาลยังคุมไม่ค่อยดี ตัวหนัก ขยับน้อย อยากให้ อสม. ช่วยวางแผนกินและออกกำลังแบบเดินได้ใกล้บ้าน"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- มีแผลที่เท้า/ชาปลายเท้าไหม → ชาปลายเท้าเล็กน้อย · เคยน้ำตาลต่ำ (ใจสั่น เหงื่อแตก หน้ามืด) ไหม → เคย 1 ครั้งตอนออกกำลังหนัก
- บ้านอยู่ในซอย มีลานวัด+ชมรมผู้สูงอายุใกล้บ้านเดิน 10 นาที
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง | ไม่มีธงแดงเฉียบพลัน — แต่มี ธงเหลือง NCD (เบาหวาน+เคยน้ำตาลต่ำ+ชาปลายเท้า) |
| 🟡 ประเด็นหลัก | ใบสั่งอาหาร ต้องใช้รายการที่ทีมหมอกำหนดเท่านั้น (ห้ามจัดเมนูเบาหวานเอง) · เตือนสังเกตน้ำตาลต่ำเวลาออกกำลัง · ชาปลายเท้า = ระวังแผล เลือกรองเท้าดี |
| ② ธาตุ × มิติ | ไฟเผาผลาญแปรปรวน + น้ำ (ตัวหนัก) · มิติอวัยวะ |
| ④ ใบสั่งสถานที่ (วงแหวน) | วง 1–2: เดินซอยยามเย็น 15–20 นาที (เริ่มเบา ไม่หักโหมกันน้ำตาลต่ำ) · เข้าชมรมผู้สูงอายุ/ลานวัดใกล้บ้าน 2–3 ครั้ง/สัปดาห์ · ตลาดรู้ธาตุตามรายการอาหารทีมหมอ |
| ⑤ ติดตาม/ส่งต่อ | กินยาเบาหวานต่อตามแพทย์ ห้ามหยุดเอง · วัดซ้ำที่ศูนย์ฯ · ส่งต่อถ้ามีแผลเท้า/น้ำตาลต่ำบ่อย |
เชื่อม 2 สื่อ: เคสนี้ทดสอบทั้ง "ธงเหลืองก่อนจ่ายใบสั่ง" (คู่มือใบสั่ง เล่ม 29) และเกณฑ์วงแหวน 60/30/10 · เต็มข้อเมื่อผู้เรียนจ่ายวง 1–2 + ยึดรายการอาหารทีมหมอ + เตือนน้ำตาลต่ำ/แผลเท้า
เคสที่ 9 · ระดับสอบ
น้านิด 45 ปี — เบื่อหน่าย ไม่อยากทำอะไร มา 3 สัปดาห์
🟡 ส่งต่อก่อนธงแดงจิตใจ
สถานการณ์: "น้ามาปรึกษาว่า 3 สัปดาห์นี้เบื่อไปหมด ไม่อยากทำอะไร นอนไม่หลับ กินไม่ลง น้ำหนักลด ไม่อยากเจอใคร รู้สึกตัวเองไม่มีค่า บางทีคิดว่าถ้าหายไปเลยคงดี"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม:
- "ถ้าหายไปคงดี" — มีความคิดทำร้ายตัวเองไหม → เมื่อถามตรง ๆ น้ายอมรับว่ามีบ้าง
- กระทบงาน/ชีวิตประจำวันไหม → ทำงานไม่ได้ ลางานบ่อย
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง | ธงแดงจิตใจ — ซึมเศร้ากระทบหน้าที่ > 2 สัปดาห์ + น้ำหนักลด + มีความคิดทำร้ายตัวเอง → ส่งต่อก่อน ไม่ใช้กิจกรรมแทนการรักษา |
| สิ่งที่ต้องทำ | รับฟังอย่างอบอุ่นไม่ตัดสิน · ประสานส่งต่อ รพ.สต./แพทย์/สายด่วนสุขภาพจิต 1323 · ไม่ทิ้งให้อยู่คนเดียวถ้าเสี่ยงสูง · ติดตามว่าได้พบผู้เชี่ยวชาญ |
| ธาตุมาทีหลัง | กิจกรรมกลุ่ม/วัด/งานอาสา (ปลุกน้ำใจที่นิ่ง) เป็นตัวเสริมหลังได้รับการดูแล ไม่ใช่ทางเลือกแทน |
เกณฑ์ตัดสิน: ผู้เรียนต้องถามเรื่องความคิดทำร้ายตัวเองตรง ๆ และส่งต่อ · ถ้าให้แค่ "ไปเข้าวัดทำสมาธิ" โดยไม่ส่งต่อ = ไม่ผ่านข้อคัดกรอง · เคสนี้คู่กับเคส 2 (นอนไม่หลับเขียว) เพื่อฝึกแยก "เครียดทั่วไป" กับ "ซึมเศร้าที่ต้องส่งต่อ"
กลุ่ม D · เคสบอร์เดอร์ไลน์ — ต้องถามตัวแยกก่อนตัดสิน
เคสที่ 10 · ระดับสอบ
ลุงแดง 55 ปี — ปวดหลังส่วนล่าง ยกของหนักมา
🔵 บอร์เดอร์ไลน์ถามตัวแยก
สถานการณ์: "ลุงปวดหลังส่วนล่างมา 3 วัน หลังยกกระสอบข้าวสาร ปวดตึง ๆ ขยับแล้วเจ็บ นั่งนานแล้วปวด อยากให้ อสม. ช่วยแนะนำ"
ข้อมูลเมื่อผู้เรียนถาม (สำคัญ — ตัวแยกอยู่ตรงนี้):
- ชา/อ่อนแรงร้าวลงขาไหม → ไม่มี · กลั้นปัสสาวะ/อุจจาระไม่อยู่ไหม → ไม่มี
- มีไข้/น้ำหนักลด/ประวัติมะเร็งไหม → ไม่มี · ปวดตอนกลางคืนจนตื่นไหม → ไม่ (ปวดตามการขยับ)
เฉลยครู + เกณฑ์ให้คะแนน
| ① คัดกรอง (หัวใจของเคสนี้) | ต้องถามตัวแยก ⚑ ชา/อ่อนแรงลงขา · กลั้นปัสสาวะ-อุจจาระไม่ได้ · ไข้/น้ำหนักลด/ปวดกลางคืน — เมื่อถามแล้วไม่มีทั้งหมด → ปวดหลังกลไกจากยกของ → ดูแลเองได้ |
| ② ธาตุ × มิติ | ลมติดขัดที่หลัง-เอว · มิติโครงสร้าง — ปวดตึงตามการขยับ |
| ③ ตรงข้าม + ราก | คลายลม อุ่น ผ่อนคลายกล้ามเนื้อ · ราก = ยกของหนัก/ท่าทาง |
| ④ วิธีดูแล | ประคบอุ่นเอว · พักการยกหนัก 2–3 วันแต่ขยับเบา ๆ (ไม่นอนแช่) · ยืดเหยียดนุ่มนวล · ท่ายกของที่ถูก (ย่อเข่า) |
| ⑤ ติดตาม/ส่งต่อ | ลอง 3–7 วัน · ส่งต่อทันทีถ้ามีตัวแยก: ชา/อ่อนแรงลงขา กลั้นปัสสาวะไม่ได้ ไข้ น้ำหนักลด |
ทำไมเป็นเคสสอบที่ดี: ผู้เรียนที่ "เก่งธาตุแต่ข้ามคัดกรอง" จะรีบบอกว่าลมติดขัดแล้วให้ประคบ — เต็มข้อคัดกรองเฉพาะเมื่อถามตัวแยก 3 กลุ่มครบก่อนสรุปว่าเขียว · สอนว่า "เขียว" ที่ปลอดภัยต้องผ่านการถาม ไม่ใช่เดา
ตารางสรุปคลังเคส (แผ่นคุมของครู)
| เคส | อาการ | ทิศธาตุ | ผลคัดกรอง | ทดสอบทักษะเด่น | ระดับ |
|---|
| 1 | แสบร้อนกลางอก | ไฟ | 🟢 เขียว | ถามตัวแยก + ดูแลไฟ | ฝึก |
| 2 | นอนไม่หลับ เครียด | ลม–ไฟ | 🟢 เขียว | ถามธงแดงจิตใจ | ฝึก |
| 3 | ท้องอืด อาหารไม่ย่อย | น้ำ | 🟢 เขียว | แยกน้ำ↔ไฟ | ฝึก |
| 4 | อ่อนเพลียชั่วคราว | พร่อง | 🟢 เขียว | พร่อง=บำรุง ไม่ลด | ฝึก |
| 5 | ปากเบี้ยว อ่อนแรงครึ่งซีก | — | 🔴 ER/1669 | คัดกรอง stroke | สอบ |
| 6 | เจ็บแน่นอก เหงื่อแตก | — | 🔴 ER/1669 | ไม่ตีเป็นธาตุ | สอบ |
| 7 | ปวดเข่า (กินวาร์ฟาริน) | ลม/เสื่อม | 🟡 เหลือง | สมุนไพร×ยา | สอบ |
| 8 | เบาหวาน+ใบสั่งสถานที่ | ไฟ–น้ำ | 🟡 เหลือง | ธงเหลือง+วงแหวน | สอบ |
| 9 | ซึมเศร้า คิดทำร้ายตัวเอง | — | 🟡 ส่งต่อ 1323 | ธงแดงจิตใจ | สอบ |
| 10 | ปวดหลังยกของ | ลม | 🔵→🟢 | ถามตัวแยกก่อนสรุป | สอบ |
คำแนะนำการจัดสอบ: ให้ผู้เรียนแต่ละคนได้ 1 เคสเขียว/บอร์เดอร์ไลน์ + 1 เคสธงแดงหรือธงเหลือง เพื่อวัดครบทั้งการดูแลและการคัดกรอง · ใช้ผู้ประเมิน 2 คนในเคสตัวอย่างช่วงต้นเทียบคะแนน (ต่างเกิน 1 ระดับให้ปรับความเข้าใจก่อน) · เก็บเคส 5, 6, 9 (ธงแดง) ไว้เป็นเกณฑ์ตัดสินความปลอดภัยเสมอ